Công nghệ AI đã đem lại nhiều cơ hội cho việc phát triển kinh tế - xã hội, tuy nhiên cũng đặt ra các thách thức mới, chưa có tiền lệ đối với công tác quản lý. Các vi phạm liên quan đến AI không còn là những trường hợp riêng lẻ mà là một vấn đề có quy mô và mang tính công nghiệp, các vi phạm đã hình thành một chuỗi hoàn chỉnh từ khâu phát triển mô hình và bán sản phẩm đến phân phối nội dung. Để điều chỉnh các dịch vụ và ứng dụng AI, thúc đẩy công nghệ AI phát triển lành mạnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ngày 30/4/2026, Cục Quản lý Không gian mạng quốc gia Trung Quốc (CAC) đã phát động một chiến dịch đặc biệt mang tên "Làm sạch Internet: Khắc phục tình trạng hỗn loạn của các ứng dụng AI". Chiến dịch đặc biệt này được tiến hành theo hai giai đoạn, mỗi giai đoạn tập trung giải quyết một nhóm vấn đề khác nhau.
Nội dung và kết quả Giai đoạn một
Giai đoạn một có tên "Làm sạch Internet: Các vi phạm điển hình trong dịch vụ ứng dụng AI", tập trung xử lý 07 nhóm vấn đề:
Thứ nhất, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khai báo và đăng ký đối với các mô hình AI quy mô lớn được quy định tại “Biện pháp tạm thời về quản lý dịch vụ AI tạo sinh” (ban hành tháng 7/2023).
Thứ hai, các nền tảng AI thiếu các tính năng bảo mật cơ bản; tồn tại bất cập trong việc căn chỉnh giá trị (value alignment) cũng như thiếu cơ chế khắc phục trong các giai đoạn thiết kế, huấn luyện và triển khai; thiếu các cơ chế an toàn, năng lực kiểm duyệt và lọc nội dung chưa đầy đủ, từ đó tạo ra thông tin không lành mạnh hoặc chèn các liên kết dẫn đến dịch vụ lưu trữ hoặc trang web chứa thông tin có hại.
Thứ ba, việc giám sát các kho dữ liệu huấn luyện lỏng lẻo, dẫn đến xuất hiện thông tin không lành mạnh trong dữ liệu huấn luyện mô hình.
Thứ tư, việc đầu độc dữ liệu AI được thực hiện thông qua can thiệp vào kho dữ liệu huấn luyện, ngụy tạo dữ liệu có độ tin cậy; trong mô hình phản hồi, còn thiếu sự đối soát chéo đối với các nguồn tin trích dẫn, thiếu cơ chế cảnh báo rủi ro.
Thứ năm, việc dán nhãn nội dung do AI tạo ra hoặc nội dung tổng hợp thực hiện chưa đúng hướng dẫn, vi phạm các quy định trong “Biện pháp nhận diện nội dung tổng hợp do AI tạo ra” (ban hành tháng 3/2025) và các tiêu chuẩn bắt buộc khác có liên quan.
Thứ sáu, việc lạm dụng công nghệ AI để thực hiện các hoạt động bất hợp pháp, bao gồm sử dụng công nghệ AI để tiến hành các cuộc tấn công mạng; cung cấp dịch vụ "hoán đổi khuôn mặt" hoặc "mô phỏng giọng nói" trái phép; chiếm dụng hình ảnh của người khác để thực hiện phát trực tuyến; tạo nội dung video hoặc cung cấp các dịch vụ chuyên môn thông qua công nghệ người ảo; sử dụng công nghệ tác nhân AI (AI agent) để đánh cắp dữ liệu người dùng.
Thứ bảy, công tác quản lý đối với các mô hình mã nguồn mở chưa chặt chẽ, các cộng đồng mã nguồn mở thiếu cơ chế xác thực danh tính và quản lý bảo mật, chưa thiết lập được các quy trình hiệu quả để kiểm duyệt và ứng phó khẩn cấp.
Kể từ khi bắt đầu Chiến dịch (tháng 4/2026), các cơ quan quản lý của Trung Quốc trên toàn quốc đã xử lý hơn 14.000 sản phẩm AI vi phạm, bao gồm các trang web, ứng dụng và tác nhân thông minh; làm sạch hơn 6 triệu mẩu thông tin không phù hợp; xử lý hơn 26.000 tài khoản; xóa bỏ hơn 1.300 sản phẩm AI bất hợp pháp và 9 bộ dữ liệu mã nguồn mở trái quy định. Các trang web và nền tảng quan trọng đã tích cực phối hợp với cơ quan chức năng, thực hiện trách nhiệm quản lý của mình đối với việc lạm dụng công nghệ AI.
Về xử lý các sản phẩm AI không tuân thủ, Tencent đã chuẩn hóa quản lý ứng dụng, loại bỏ hơn 570 chương trình và ứng dụng không tuân thủ. Trong việc dọn dẹp các sản phẩm AI rác, Weibo đã xử lý hơn 4.800 nội dung không tuân thủ. Về việc quản lý kho dữ liệu huấn luyện, nền tảng Tongyi đã tăng cường quản lý kho dữ liệu huấn luyện ở các giai đoạn thu thập dữ liệu, huấn luyện và sử dụng. Về các biện pháp quản lý bảo mật, Douyin đã thiết lập cơ chế "đội tấn công - phòng thủ" để mô phỏng các trường hợp tấn công, khắc phục các lỗ hổng bảo mật tiềm ẩn và tối ưu hóa khả năng nhận diện thông tin sai lệch của mô hình. Về thực hiện các yêu cầu nhận dạng nội dung, các nền tảng như Alibaba, Kuaishou và Xiyu đã tích cực thực hiện nhận dạng siêu dữ liệu.
Nội dung và kết quả Giai đoạn hai
Giai đoạn hai của Chiến dịch đặc biệt có tên "Làm sạch Internet: Khắc phục sự hỗn loạn trong nội dung thông tin AI", tập trung chấn chỉnh 07 nhóm vấn đề:
Thứ nhất, sử dụng AI để thay đổi các tác phẩm kinh điển và tạo ra "rác kỹ thuật số", bao gồm việc bóp méo, xuyên tạc các giá trị văn hóa truyền thống, hình tượng nhân vật lịch sử hoặc các giai thoại lịch sử; lạm dụng công nghệ AI để cải biên quá mức các kiệt tác văn học, phim ảnh hoặc chương trình truyền hình bằng cách chèn nội dung thô tục hoặc bạo lực, làm sai lệch hình tượng vốn có của các nhân vật; sản xuất hàng loạt "rác kỹ thuật số" có nội dung rời rạc, thiếu chiều sâu, truyền tải các giá trị sai lệch hay quan niệm văn hóa bị bóp méo.
Thứ hai, việc tạo và phát tán thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm, bao gồm tạo hoặc tổng hợp thông tin liên quan đến các vấn đề chính trị, chính sách công, phúc lợi xã hội, quan hệ quốc tế hoặc các tình huống khẩn cấp; cố tình lợi dụng tin nóng hoặc các sự kiện để bịa đặt nguyên nhân, chi tiết hoặc diễn biến vụ việc; mạo danh các cơ quan Đảng, chính quyền, quân đội hoặc các cơ quan truyền thông trung ương và địa phương để đưa ra thông báo hoặc tin tức giả; tạo và lan truyền thông tin hoặc nội dung chưa được kiểm chứng, trái ngược với kiến thức khoa học phổ thông trong các lĩnh vực chuyên môn như y tế, tư pháp, tài chính, giáo dục.
Thứ ba, mạo danh người khác, bao gồm việc sử dụng AI để "hoán đổi khuôn mặt" hoặc "hoán đổi giọng nói" để mạo danh người nổi tiếng nhằm trục lợi hoặc bôi nhọ, hạ thấp người khác; tạo ra các hình ảnh hoặc video cắt ghép trái phép, chẳng hạn như ảnh chụp chung với người nổi tiếng hoặc ảnh chụp ở tư thế thân mật; sử dụng AI không phù hợp để "hồi sinh người đã khuất" và lạm dụng thông tin của người đã khuất (rao bán dịch vụ "hồi sinh" người đã khuất bằng AI với giá lên tới hàng nghìn nhân dân tệ bằng cách thu thập ảnh, bản ghi âm và video của họ).
Thứ tư, sản xuất và phát tán nội dung có hại như thông tin bạo lực hoặc thô tục, bao gồm việc tạo hoặc đăng tải các cảnh bạo lực, đẫm máu hoặc các hình ảnh kỳ quái, rùng rợn với những nhân vật dị hợm đáng sợ; tạo ra hoặc tổng hợp nội dung thô tục, đăng bài chứa nội dung ám chỉ hoặc gạ gẫm.
Thứ năm, xâm phạm quyền và lợi ích của trẻ vị thành niên, bao gồm việc tạo hoặc tổng hợp nội dung gây tổn hại hoặc chế giễu hình ảnh trẻ vị thành niên, thực hiện hành vi bắt nạt qua mạng; tạo nội dung mô tả trẻ vị thành niên trong các tình huống không phù hợp với lứa tuổi, hoặc cổ xúy các giá trị thấp kém; sử dụng các nhân vật hoạt hình hoặc búp bê nổi tiếng làm nền để tạo video có nội dung ngược đãi trẻ em hoặc các chủ đề mang tính chất "tà giáo"; tạo ra các tác phẩm phái sinh thiếu lành mạnh dựa trên các bộ phim có bản quyền nhằm làm sai lệch nhận thức của trẻ vị thành niên.
Thứ sáu, sử dụng công nghệ AI tham gia vào các hoạt động "đội quân mạng" một cách tự động (chỉ nhóm người được thuê để thao túng dư luận trực tuyến, thổi phồng các chỉ số tương tác, định hướng luồng dư luận), bao gồm việc vận hành tài khoản thông qua công nghệ tự động hóa AI để mô phỏng hành vi con người, tạo và đăng tải khối lượng lớn nội dung lặp lại, kém chất lượng; mua bán tài khoản trái phép và sử dụng phần mềm điều khiển nhóm bằng AI hoặc các bot mạng xã hội để thổi phồng các chỉ số tương tác, thao túng bình luận, tạo dữ liệu lưu lượng truy cập ảo, tạo ra các chủ đề thịnh hành giả tạo.
Thứ bảy, các vi phạm liên quan đến sản phẩm, dịch vụ và ứng dụng AI, bao gồm việc tạo và phân phối các trang web hoặc ứng dụng AI giả hay dạng "wrapper" (ứng dụng chỉ đóng vai trò lớp vỏ bọc cho một mô hình AI có sẵn), cung cấp các dịch vụ có tính năng AI không tuân thủ quy định (như bói toán bằng AI); tạo ra nội dung tổng hợp không lành mạnh, vi phạm pháp luật; thổi phồng hoặc điều hướng lưu lượng truy cập cho các ứng dụng, dịch vụ vi phạm quy định.
Ngày 02/9/2026, CAC đã công bố những tiến triển và kết quả mới nhất từ Giai đoạn hai của Chiến dịch đặc biệt. Tính đến nay, Chiến dịch đã loại bỏ hơn 5,61 triệu thông tin không tuân thủ quy định, xử phạt hơn 49.000 tài khoản, xử lý hơn 2.400 trang web và ứng dụng vi phạm. Song song với đó, các cơ quan quản lý không gian mạng tại địa phương cũng đã triển khai hàng loạt biện pháp quản lý có trọng tâm, phù hợp với tình hình thực tế tại từng địa phương. Cục Quản lý Không gian mạng Bắc Kinh đã hướng dẫn các trang web và nền tảng nâng cấp toàn diện chính sách kiểm duyệt, không ngừng cải thiện khả năng nhận diện và xử lý các biến thể mới của nội dung bất hợp pháp.
Trong khi đó, Cục Quản lý Không gian mạng Thượng Hải kêu gọi các nền tảng tiến hành tự kiểm tra, điều tra, xử phạt các thông tin và tài khoản bất hợp pháp, đồng thời triển khai "gói phổ biến kiến thức" về ứng dụng AI để hướng dẫn công chúng nhận diện các vấn đề và rủi ro. Cục Quản lý Không gian mạng Chiết Giang đã yêu cầu các nền tảng địa phương cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và điều tra, xử phạt một số phần mềm ứng dụng AI có vấn đề theo pháp luật. Mặt khác, Cục Quản lý Không gian mạng Quảng Đông đã tổ chức cuộc họp làm việc với các trang web và nền tảng trọng điểm, tiến hành giám sát và chấn chỉnh vi phạm của nhiều ứng dụng. Bên cạnh đó, các nền tảng như Douyin, Kuaishou, Weibo, Tencent, Baidu, Bilibili, Xiaohongshu, Zhihu, Douban, Taobao, Yuanbao, Qianwen đã thực hiện quy trình kiểm duyệt nội dung nghiêm ngặt đối với dữ liệu huấn luyện đầu vào và đảm bảo tuân thủ các yêu cầu dán nhãn cho nội dung do AI tạo ra hoặc nội dung tổng hợp. Các kho ứng dụng do Huawei, Xiaomi, OPPO và vivo đã thiết lập những tiêu chuẩn khắt khe về việc tiếp nhận nhà phát triển và yêu cầu đăng tải ứng dụng; thực hiện kiểm tra ngẫu nhiên cũng như kiểm định lại các ứng dụng đã được đăng tải, qua đó ngăn chặn hiệu quả các ứng dụng không tuân thủ quy định xuất hiện trên kho ứng dụng của mình.
Ý nghĩa của Chiến dịch đặc biệt
Chiến dịch đặc biệt thực hiện chấn chỉnh các hành vi sai phạm trong công tác quản lý đối với nhà cung cấp dịch vụ và ứng dụng AI, qua đó chuyển trọng tâm từ "xử lý” sang "phòng ngừa từ sớm", định hướng các ứng dụng AI từ "phát triển tự phát" từng bước đi vào quỹ đạo tuân thủ pháp luật. Điều này phản ánh cách tiếp cận có hệ thống của cơ quan quản lý Trung Quốc trong vấn đề quản trị AI.
Thứ nhất, trọng tâm của quản trị chuyển từ các biện pháp khắc phục sau sự kiện sang phòng ngừa trước sự kiện: Quản trị nội dung truyền thống chủ yếu tập trung vào việc xóa và xử lý nội dung vi phạm sau khi nó xuất hiện; trong khi quản trị bằng AI nhấn mạnh việc kiểm soát nguồn gốc từ phía nhà cung cấp công nghệ, kiểm soát rủi ro trước khi nội dung được tạo ra thông qua các cơ chế như đăng ký, đánh giá bảo mật và gắn nhãn nội dung.
Thứ hai, trách nhiệm của nền tảng đã chuyển từ việc tuân thủ thụ động sang quản trị chủ động: Chiến dịch đặc biệt này yêu cầu các nền tảng phải "tiến hành tự kiểm tra và khắc phục chuyên sâu" và "cải thiện các cơ chế quản trị dài hạn"; các nền tảng phải chủ động xác định và giải quyết các vi phạm trong hoạt động hàng ngày của mình, thay vì chỉ dựa vào các khiếu nại từ bên ngoài.
Thứ ba, phương pháp quản trị đã chuyển từ việc thực thi từng trường hợp riêng lẻ sang việc chấn chỉnh mang tính hệ thống: Chiến dịch dựa trên nguyên tắc "bao quát toàn diện theo từng giai đoạn", giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề nổi bật trong lĩnh vực quản lý AI, thiết lập các tiêu chuẩn tuân thủ và tiêu chí thực thi thống nhất, giúp loại bỏ các cơ hội lợi dụng kẽ hở pháp lý.
Đối với Việt Nam
Hiện nay, AI nổi lên như một công nghệ then chốt, có khả năng tạo ra những bước nhảy vọt về năng suất, hiệu quả và chất lượng trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Không chỉ dừng lại ở vai trò là công cụ hỗ trợ con người, AI ngày càng tham gia sâu vào các quá trình ra quyết định, dự báo, điều hành và quản trị. Nhận thức được tầm quan trọng đó, Việt Nam đã sớm xác định AI là một trong những trụ cột của chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế tri thức. Đặc biệt, việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thiết lập khuôn khổ pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này.
Tuy nhiên, việc ứng dụng AI ngày càng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nhà nước, từ xây dựng thể chế, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ quyền con người, cho đến duy trì ổn định xã hội và phát triển bền vững. Trong bối cảnh trên, việc học hỏi kinh nghiệm của các nước, trong đó có Trung Quốc về mô hình quản lý AI là rất cần thiết, tuy nhiên cũng cần phù hợp với bối cảnh kinh tế, xã hội và pháp lý nước ta hiện nay. Để tăng cường quản lý các ứng dụng, sản phẩm do công nghệ AI tạo ra, Việt Nam cần quan tâm một số nội dung:
Một là, cần sớm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý chuyên biệt về AI. Khuôn khổ này cần bao quát toàn bộ vòng đời của AI, từ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, triển khai cho đến giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro. Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là bước quan trọng để hình thành khuôn khổ pháp lý cho hoạt động phát triển, cung cấp và sử dụng AI tại Việt Nam. Tuy nhiên, luật được ban hành mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng là đưa các quy định của luật và văn bản dưới luật vào cuộc sống. Việc chỉ điều chỉnh AI thông qua các quy định rải rác trong những văn bản pháp luật hiện nay là không đủ để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh và liên tục đổi mới. Việc xây dựng pháp luật về AI cần tham khảo có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế và kinh nghiệm của các quốc gia tiên tiến, đồng thời phải phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội của Việt Nam.
Hai là, tăng cường quản lý, giám sát: Kết quả do AI tạo ra phải được kiểm tra, đánh giá trước khi sử dụng. Việc ứng dụng AI phải gắn với quản trị dữ liệu, an toàn, bảo mật, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình, từ lựa chọn đến vận hành và giám sát hệ thống. Cần củng cố, nâng cao vai trò quản lý, giám sát của các cơ quan chuyên trách đối với các nội dung số nói chung và nội dung được tạo ra từ công nghệ AI nói riêng, tăng cường sử dụng các “sandbox” trong thử nghiệm chính sách trước khi triển khai diện rộng.
Ba là, nâng cao giáo dục và phát triển nguồn nhân lực AI: Một trong những thách thức lớn đối với sự phát triển AI tại Việt Nam là sự thiếu hụt nguồn nhân lực AI chất lượng cao. Để giải quyết vấn đề này, Chính phủ cần hỗ trợ các cơ sở giáo dục, trung tâm dạy nghề mở chuyên ngành đào tạo liên quan đến AI, khoa học dữ liệu. Cần có các chương trình hỗ trợ học tập để khuyến khích sinh viên theo đuổi các ngành công nghệ cao, đặc biệt là AI. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và trình độ cho lực lượng lao động công nghệ sẽ giúp tận dụng nguồn lực hiện có một cách hiệu quả.
Bốn là, tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý và phát triển AI. Việt Nam cần chủ động tham gia vào các diễn đàn quốc tế, khu vực về quản trị AI, từ đó tiếp cận các kinh nghiệm, mô hình quản lý tiên tiến và đóng góp tiếng nói của mình vào việc xây dựng các chuẩn mực toàn cầu. Hợp tác quốc tế không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến mà còn tạo điều kiện để nâng cao năng lực xây dựng chính sách, đào tạo nhân lực và xử lý các rủi ro xuyên biên giới. Hơn nữa, việc tham gia vào mạng lưới hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam tránh rơi vào thế bị động, lệ thuộc công nghệ, đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.
Theo antoanthongtin.vn