TÀI KHOẢN SỐ VÀ MỐI LIÊN HỆ VỚI NHÂN THÂN, QUYỀN LỢI KINH TẾ, QUYỀN RIÊNG TƯ CỦA TỔ CHỨC, CÁ NHÂN
Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, trong đó quy định tài khoản số là thông tin dùng để chứng thực, xác thực, phân quyền sử dụng các ứng dụng, dịch vụ trên không gian mạng. Tài khoản số (hoặc tài khoản giao dịch điện tử) bao gồm các tài khoản trên không gian mạng như: Ứng dụng định danh VNeID, ví điện tử, ngân hàng số, tài khoản giao dịch điện tử, tài khoản mạng xã hội, tài khoản thư điện tử,... ngày càng gắn liền và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống pháp lý, kinh tế và đời tư của mỗi cá nhân, tổ chức. Do đó, công tác quản lý bảo mật tài khoản số rất quan trọng, hiện nay được Quốc hội, Chính phủ, Bộ ngành quy định trong rất nhiều các văn bản quy phạm pháp luật, điển hình như: Luật An ninh mạng 2025 (khoản 16, Điều 2); Văn bản hợp nhất 42/VBHN-VPQH năm 2025 hợp nhất Luật Giao dịch điện tử (Điều 46) quy định về tài khoản giao dịch điện tử; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (Luật số 91/2025/QH15); Nghị định số 194/2025/NĐ- CP ngày 03/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Giao dịch điện tử về cơ sở dữ liệu quốc gia, kết nối và chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở phục vụ giao dịch điện tử của cơ quan Nhà nước. Nghị định này quy định rõ các mức độ tài khoản số (Mức độ 1 và Mức độ 2) và giá trị pháp lý của chúng trong giao dịch dịch vụ công; Nghị định 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; Nghị định số 174/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin …
Sở dĩ quản lý tài khoản số có vai trò rất quan trọng vì nó có mối liên hệ với nhân thân, được coi là danh tính kỹ thuật số (digital Identity) đại diện cho một cá nhân hoặc tổ chức trên không gian mạng, được coi như để định danh pháp lý và xác thực. Một hệ thống số chỉ có thể an toàn khi mỗi tài khoản được cấp đúng người, đúng mục đích, đúng phạm vi quyền hạn và được giám sát trong suốt quá trình sử dụng. Quản lý tốt tài khoản số không chỉ giúp bảo vệ dữ liệu và tài sản người sử dụng mà còn góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, minh bạch, có trách nhiệm và đáng tin cậy.
Tài khoản số có giá trị như tài sản hoặc công cụ quản lý tài sản mang giá trị kinh tế trực tiếp hoặc gián tiếp (như ngân hàng số, ví điện tử, tài khoản chứng khoán/tiền mã hóa, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử). Theo Luật Giao dịch điện tử, tài khoản lưu trữ lịch sử giao dịch, đây là bằng chứng pháp lý xác minh quyền lợi kinh tế và nghĩa vụ hợp đồng giữa các bên. Theo Luật Giao dịch điện tử, tài khoản giao dịch điện tử ghi nhận và lưu trữ lịch sử giao dịch. Lịch sử giao dịch này có giá trị chứng minh pháp lý cho các quyền lợi kinh tế, nghĩa vụ hợp đồng của các bên. Còn đối với doanh nghiệp hoặc cá nhân kinh doanh, tài khoản mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử là tài sản tạo ra doanh thu. Việc mất quyền kiểm soát tài khoản sẽ thiệt hại trực tiếp đến kinh tế.
NHẬN DIỆN CÁC NGUY CƠ ĐE DỌA MẤT TÀI KHOẢN SỐ VÀ HẬU QUẢ BỊ CHIẾM ĐOẠT TÀI KHOẢN SỐ
Trong kỷ nguyên số, tài khoản số trở thành mục tiêu hàng đầu của tội phạm mạng. Việc nhận diện đúng nguy cơ và hậu quả giúp sẽ chúng ta nâng cao cảnh giác và bảo vệ tài sản, danh tính tốt hơn. Các phương thức chiếm đoạt tài khoản số của tội phạm trên không gian mạng như sau: Giả mạo giao diện bằng cách tạo website/email giả giống thật để người dùng tự nhập mật khẩu hoặc mạo danh và lừa đảo bằng cách giả danh công an, ngân hàng, cơ quan nhà nước,... để ép, dụ cung cấp mã OTP, thông tin bảo mật hoặc bấm vào link nhận thưởng, việc làm. Cài cắm mã độc bằng cách dụ bấm vào link lạ để âm thầm cài phần mềm theo dõi, đánh cắp dữ liệu, cookie, phiên đăng nhập hoặc tự đọc mã OTP. Ngoài ra, còn nhiều nguyên nhân và hậu quả dẫn đến mất tài khoản số như là do sơ hở cá nhân đặt mật khẩu yếu hoặc dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản (dễ bị dò khi một trang web lộ dữ liệu), hoặc không xóa dữ liệu hoặc quên đăng xuất tài khoản khi bán, cho, tặng thiết bị cũ,... Khi kẻ gian nắm quyền kiểm soát tài khoản số, xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư và bí mật hậu quả kéo theo thường mang tính dây chuyền trên nhiều khía cạnh về kinh tế, tổn hại danh dự, uy tín và nhân thân…
VAI TRÒ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI KHOẢN SỐ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ CUNG CẤP DỊCH VỤ VÀ NGƯỜI DÙNG TÀI KHOẢN SỐ
Trước các nguy cơ, thách thức trên, công tác quản lý tài khoản số đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an toàn thông tin, duy trì trật tự an ninh mạng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Do đó, các quy định của pháp luật luôn đề cao trách nhiệm của Nhà cung cấp dịch vụ và người dùng tài khoản số trong việc bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, ngăn ngừa các hành vi sử dụng tài khoản ảo, tài khoản rác để lừa đảo, rửa tiền, tài trợ tài chính bất hợp pháp hoặc phát tán thông tin chống phá, vi phạm pháp luật, đồng thời xây dựng niềm tin số, minh bạch, an toàn, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế số, cũng tạo cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp khi có rủi ro, sự cố hoặc vi phạm xảy ra.
Trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ (ngân hàng, mạng xã hội, ứng dụng viễn thông, thương mại điện tử,...) có nghĩa vụ tuân thủ các quy định pháp lý nghiêm ngặt về bảo mật hạ tầng để đảm bảo tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, chống xâm nhập và mã hóa dữ liệu người dùng khi truyền tải, lưu trữ. Tăng cường xác thực bằng cách bắt buộc hoặc khuyến khích áp dụng xác thực mạnh (xác thực hai lớp, sinh trắc học, OTP) và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình định danh (eKYC/KYC). Phối hợp kịp thời ngăn chặn vi phạm và cung cấp thông tin tài khoản cho cơ quan chức năng theo yêu cầu.
Trách nhiệm của người dùng tài khoản số nâng cao ý thức cảnh giác và chịu trách nhiệm chính trong việc tự bảo vệ và sử dụng tài khoản đúng pháp luật, khai báo thông tin trung thực, tuyệt đối không mua bán, cho mượn thông tin cá nhân (Căn cước công dân, số điện thoại) hay tài khoản. Không sử dụng tài khoản để vi phạm pháp luật (lừa đảo, phát tán tin giả, xúc phạm danh dự người khác,...). Không chia sẻ mật khẩu, mã OTP, PIN cho bất kỳ ai (kể cả cơ quan chức năng, ngân hàng). Đặt mật khẩu mạnh, không dùng trùng lặp, bật xác thực hai lớp (2FA). Không bấm vào liên kết lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc. Chủ động trình báo và cung cấp thông tin cho cơ quan Công an khi phát hiện tài khoản bị chiếm đoạt hoặc lợi dụng lừa đảo.
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ TÀI KHOẢN SỐ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU TRONG TÌNH HÌNH MỚI
Để đáp ứng yêu cầu đảm bảo an toàn thông tin, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức và phục vụ chuyển đổi số quốc gia trong tình hình mới, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp toàn diện từ pháp lý, công nghệ, cơ quan quản lý, nhà cung cấp dịch vụ và nâng cao trách nhiệm mỗi người dân.
Thứ nhất, rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến giao dịch điện tử, an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân như Luật Giao dịch điện tử, Luật An ninh mạng, Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân... Siết chặt chế tài xử phạt, tăng mức phạt tiền và xử lý hình sự nghiêm khắc đối với các hành vi mua bán, cho thuê, mượn tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội, giả mạo tài khoản số, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.
Thứ hai, giải pháp kỹ thuật và quản lý tài khoản số bằng cách chuẩn hóa định danh (eKYC) và làm sạch dữ liệu, bắt buộc xác thực sinh trắc học (khuôn mặt/ vân tay) khớp với Căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID khi đăng ký tài khoản (ngân hàng, viễn thông, ví điện tử). Đối soát dữ liệu chuẩn nhằm loại bỏ triệt để SIM rác và tài khoản ngân hàng rác. Tăng cường cơ chế bảo mật bằng cách bắt buộc hoặc mặc định kích hoạt xác thực đa tầng (2FA, sinh trắc học) đối với các giao dịch giá trị cao. Đánh giá lỗ hổng và kiểm thử xâm nhập (pentest) định kỳ cho hạ tầng lưu trữ dữ liệu. Sử dụng ứng dụng AI và Big Data phân tích hành vi người dùng để tự động phát hiện, ngăn chặn giao dịch bất thường (đăng nhập từ thiết bị lạ, chuyển tiền liên tục,...).
Thứ ba, giải pháp liên thông dữ liệu và phản ứng nhanh bằng cách xây dựng Trung tâm dữ liệu kết nối CSDL quốc gia về dân cư với hệ thống ngân hàng, viễn thông, sàn TMĐT để xác minh chính chủ nhanh chóng. Thiết lập quy trình phối hợp khẩn cấp giữa Công an, Ngân hàng Nhà nước và Nhà mạng nhằm kịp thời xử lý khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo. Tăng cường công cụ truy vết kỹ thuật số, bằng trang bị phần mềm chuyên dụng cho lực lượng an ninh mạng để định danh kẻ giả mạo và truy vết dòng tiền (bao gồm cả tài sản mã hóa).
Theo antoanthongtin.vn