Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo - Yêu cầu tất yếu trong giai đoạn phát triển mới
Giai đoạn 2026-2030 mở ra trong bối cảnh Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiếp tục diễn biến mạnh mẽ, tác động sâu, rộng đến mô hình phát triển kinh tế - xã hội, phương thức quản trị và năng lực cạnh tranh của các địa phương. Những tiến bộ về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, internet vạn vật và tự động hóa đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong sản xuất, quản lý và đời sống.
Đối với tỉnh Lâm Đồng sau sáp nhập, không gian phát triển mới được mở rộng với sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái kinh tế, tiềm năng tài nguyên và lợi thế vùng. Tuy nhiên, tỉnh cũng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải hình thành mô hình tăng trưởng có năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh cao hơn; đồng thời, giải quyết các vấn đề về liên kết vùng, phát triển hạ tầng, khai thác hiệu quả tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống Nhân dân.
Trong bối cảnh đó, các ngành kinh tế chủ lực của tỉnh như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, du lịch, logistics, năng lượng, kinh tế số và dịch vụ chất lượng cao đều đặt ra yêu cầu phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường và biến đổi khí hậu.
Tỉnh xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà phải trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; góp phần nâng cao năng suất lao động, hiệu quả quản trị, chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững.
Đổi mới tư duy triển khai: Lấy “bài toán lớn” làm trung tâm
Một trong những điểm mới nổi bật trong kế hoạch giai đoạn 2026-2030 là đổi mới phương thức triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng giải quyết các “bài toán lớn” của địa phương, thay vì các nhiệm vụ nghiên cứu riêng lẻ, phân tán.
Theo đó, hoạt động khoa học và công nghệ sẽ được tổ chức theo hướng bám sát nhu cầu thực tiễn, lấy yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và các vấn đề trọng tâm của tỉnh làm trung tâm định hướng cho nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
Tỉnh sẽ tập trung tái cấu trúc các chương trình khoa học và công nghệ theo hướng giảm các đề tài nhỏ lẻ; tập trung vào các chương trình lớn có tính liên ngành, liên vùng có khả năng lan tỏa cao và tác động trực tiếp đến tăng trưởng.
Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm nông nghiệp thông minh, du lịch thông minh, quản trị số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển đô thị, logistics, thích ứng với biến đổi khí hậu, khai thác và phát huy tài nguyên bản địa.
Đặc biệt, doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trực tiếp tham gia từ khâu đề xuất nhiệm vụ, đồng tài trợ, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường, hoàn thiện cơ chế, chính sách, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và các tổ chức khoa học và công nghệ nhằm tạo động lực phát triển lâu dài.
Hướng đến mục tiêu tăng trưởng dựa trên công nghệ và tri thức
Mục tiêu tổng quát của Kế hoạch là phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nền tảng, động lực cốt lõi thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững của tỉnh; hình thành các động lực tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Đến năm 2030, Lâm Đồng phấn đấu trở thành tỉnh phát triển khá, là một trong những cực tăng trưởng năng động; từng bước trở thành trung tâm ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, du lịch xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững của khu vực.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể như: đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP đạt trên 55%; tổng đầu tư xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt tối thiểu 2% GRDP; tỷ lệ chi ngân sách nhà nước hằng năm cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phấn đấu đạt từ 1,5% trở lên.
Tỉnh cũng hướng đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nghiên cứu với mục tiêu đạt 12 người làm công tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trên một vạn dân; tăng bình quân 10% số lượng công bố khoa học quốc tế mỗi năm; nâng số đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sáng chế đạt khoảng 40 đơn/năm.
Bên cạnh đó, tỉnh phấn đấu đưa chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương thuộc nhóm 15-18 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước; hình thành 07 trung tâm đổi mới sáng tạo; hỗ trợ hình thành và phát triển ít nhất 70 doanh nghiệp khoa học và công nghệ và 150 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
Triển khai các chương trình trọng điểm tạo đột phá phát triển
Để đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, tỉnh Lâm Đồng xác định triển khai đồng bộ nhiều chương trình trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030, tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế và khả năng tạo đột phá cho tăng trưởng.
Trong đó, nổi bật là chương trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp thông minh nhằm nâng cao giá trị sản xuất, chất lượng nông sản và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tỉnh cũng tập trung phát triển công nghệ sinh học phục vụ nông nghiệp, dược liệu và chăm sóc sức khỏe; thúc đẩy phát triển du lịch thông minh gắn với kinh tế dịch vụ số; triển khai chuyển đổi số và phát triển kinh tế dữ liệu làm nền tảng cho mô hình quản trị hiện đại.
Song song đó là các chương trình đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp; phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; phát triển công nghệ chế biến sâu, công nghiệp xanh và hạ tầng dữ liệu, điều hành thông minh.
Các chương trình này được kỳ vọng sẽ tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ trong cơ cấu kinh tế, gia tăng hàm lượng công nghệ trong sản phẩm và nâng cao hiệu quả khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương.
Tập trung giải quyết những “bài toán lớn” của tỉnh
Cùng với các chương trình trọng điểm, Lâm Đồng cũng xác định các “bài toán lớn” đặt ra từ yêu cầu phát triển thực tiễn cần tập trung giải quyết thông qua nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh hướng đến nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích, tăng cường năng lực chế biến sâu và xây dựng thương hiệu cho nông sản chủ lực.
Hệ thống logistics nông nghiệp, logistics vùng sẽ được nghiên cứu, hoàn thiện nhằm giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả kết nối chuỗi cung ứng.
Tỉnh cũng đặt trọng tâm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng số trong quản lý đô thị, phát triển du lịch và sản xuất nông nghiệp; xây dựng hệ thống dữ liệu số phục vụ điều hành phát triển kinh tế - xã hội.
Bên cạnh đó là các giải pháp phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí, phát triển chuỗi giá trị dược liệu và các sản phẩm đặc hữu địa phương, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Xây dựng nền tảng hạ tầng khoa học, công nghệ và dữ liệu số
Lâm Đồng xác định đầu tư phát triển hạ tầng khoa học và công nghệ là điều kiện quan trọng để tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo.
Trong giai đoạn tới, tỉnh sẽ ưu tiên đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm, hạ tầng công nghệ và hạ tầng số phục vụ nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ ở các ngành, lĩnh vực động lực.
Đồng thời, tỉnh tập trung xây dựng và khai thác hiệu quả hệ thống dữ liệu dùng chung về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp, tài nguyên, quy hoạch, nông nghiệp, du lịch và các lĩnh vực trọng điểm khác nhằm phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách và phát triển kinh tế - xã hội.
Các trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, tổ chức trung gian và không gian đổi mới sáng tạo cũng sẽ từng bước được hình thành phù hợp với tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển của địa phương; thúc đẩy hình thành các nền tảng kết nối công nghệ, kết nối chuyên gia và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo.
Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ gắn với lợi thế của tỉnh
Kế hoạch cũng xác định rõ định hướng nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 theo từng lĩnh vực trọng tâm, bảo đảm bám sát yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết các vấn đề thực tiễn của địa phương.
Phát triển nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững
Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh ưu tiên ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen trong bảo tồn và chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi chủ lực; nghiên cứu các giống thích ứng với biến đổi khí hậu, năng suất cao, chất lượng tốt và có khả năng chống chịu sâu, bệnh.
Đồng thời, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp chính xác dựa trên AI, Big Data, IoT và robot nông nghiệp nhằm tối ưu hóa quy trình canh tác, tưới tiêu, bón phân, quản lý dịch hại và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Tỉnh cũng khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp; phát triển công nghệ bảo quản, chế biến sâu sau thu hoạch; ứng dụng truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu cho nông sản chủ lực.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và phát triển
Trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật, công nghệ và chuyển đổi số, tỉnh định hướng ứng dụng các công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, du lịch, y tế, giáo dục, công nghiệp chế biến và tài nguyên - môi trường.
Lâm Đồng sẽ tiếp tục phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số; xây dựng các nền tảng dữ liệu dùng chung; đẩy mạnh ứng dụng AI, Blockchain trong quản lý đô thị, giao thông, tài nguyên môi trường và cung cấp dịch vụ công.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng ưu tiên nghiên cứu các giải pháp phục vụ logistics nông sản, chuỗi cung ứng xanh, phát triển năng lượng tái tạo, vật liệu mới, vật liệu thân thiện môi trường và công nghệ xây dựng xanh thích ứng với biến đổi khí hậu.
Thúc đẩy nghiên cứu y dược, du lịch và phát triển chất lượng sống
Ở lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, các nghiên cứu sẽ tập trung xây dựng mô hình phát triển tỉnh trong không gian phát triển mới; thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon.
Công nghệ số, dữ liệu lớn, thực tế ảo và thực tế tăng cường sẽ được ứng dụng trong bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch thông minh, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái và thương mại hóa các sản phẩm văn hóa đặc trưng.
Đối với lĩnh vực y dược và chăm sóc sức khỏe, tỉnh định hướng phát triển y tế thông minh, hồ sơ sức khỏe điện tử, y tế từ xa; đồng thời, nghiên cứu, thương mại hóa các sản phẩm dược liệu đặc hữu, ứng dụng AI và công nghệ số trong chẩn đoán, dự báo dịch bệnh và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân.
Phát triển nguồn nhân lực và mở rộng liên kết hợp tác
Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, tỉnh sẽ tập trung xây dựng cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nhân lực công nghệ cao, chuyên gia chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo tham gia các chương trình phát triển của tỉnh.
Các lĩnh vực ưu tiên thu hút nhân lực gồm công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, nông nghiệp thông minh, công nghệ chế biến, quản trị số, công nghệ môi trường, du lịch thông minh, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Cùng với đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; tăng cường kỹ năng quản trị công nghệ, phân tích dữ liệu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm gắn nghiên cứu với thực tiễn phát triển.
Lâm Đồng cũng xác định mở rộng liên kết vùng, hợp tác quốc tế nhằm tiếp nhận công nghệ tiên tiến, mô hình phát triển bền vững, nguồn nhân lực chất lượng cao và kinh nghiệm quản trị hiện đại; từng bước xây dựng hình ảnh địa phương phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và mô hình tăng trưởng xanh.
Tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững
Kế hoạch tổng thể về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế của tỉnh Lâm Đồng trong không gian phát triển mới.
Thông qua việc đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, Lâm Đồng hướng đến mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân và từng bước trở thành địa phương phát triển năng động, hiện đại của khu vực.